เป็นประเพณีท้องถิ่นของชาวไทยเชื้อสายลาว ที่จัดขึ้นเป็นประจำทุกปีในช่วงเทศกาลสงกรานต์  โดยปกติจัดขึ้นในวันที่ 15 เมษายนของทุกปี) 

รายละเอียดสำคัญของงาน

• สถานที่จัดงาน: บ้านผาทั่ง ตำบลห้วยแห้ง อำเภอบ้านไร่ จังหวัดอุทัยธานี 

• ช่วงเวลาจัดงาน: ตรงกับวันสงกรานต์ (15 เมษายนของทุกปี) เริ่มตั้งแต่ช่วงบ่ายเป็นต้นไป (ประมาณ 13.00 น.)

ลักษณะกิจกรรม:

• การนำดอกไม้สดที่หาได้ในท้องถิ่นมาจัดประดับตกแต่งบน "ค้าง" ซึ่งเป็นโครงไม้ไผ่ที่มีรูปทรงคล้ายเจดีย์
• ขบวนแห่ค้างดอกไม้จากหมู่บ้านต่างๆ ในตำบลห้วยแห้งมารวมกัน
• พิธีไหว้พระ / ไหว้หลวงพ่อโต และกิจกรรมวันไหล
• การแสดงศิลปวัฒนธรรมพื้นบ้าน และการจัดแสดงผ้าทอลายโบราณของชาวไทยเชื้อสายลาว 

ความหมายและจุดประสงค์: จัดขึ้นเพื่อสอนลูกหลานให้มีความเคารพและสัมมาคารวะ รู้จักการขอขมาและการให้อภัยซึ่งกันและกันในช่วงปีใหม่ไทย รวมถึงเป็นการสืบสานมรดกทางวัฒนธรรมอันดีงามของท้องถิ่น

ปัจจุบันงานนี้ยังคงจัดขึ้นอย่างยิ่งใหญ่เป็นประจำทุกปี โดยจะจัดในช่วง เทศกาลตรุษจีน (ประมาณเดือนมกราคม – กุมภาพันธ์ ขึ้นอยู่กับปฏิทินจีนในแต่ละปี) ณ บริเวณตลาดเมืองอุทัยธานี และศาลเจ้าพ่อกวนอู (ศาลเจ้าปุ่นเถ่ากง-ตั๊กม้อโจวซือ) 

หากเป็น "พิธีแห่เจ้าพ่อเจ้าแม่เมืองอุทัยธานีรอบเมืองครั้งยิ่งใหญ่" ที่มีขบวนแห่มังกรทองพันเสา ขบวนเอ็งกอ และขบวนสิงโตจีนแคะแบบเต็มรูปแบบอลังการผ่านห้าแยกวิทยุกลางเมืองนั้น จะจัดขึ้นเป็นประเพณีเวียนมาบรรจบในทุก ๆ 3 ปี

ไฮไลต์และกิจกรรมสำคัญภายในงาน

• ขบวนแห่สุดอลังการ: จะมีการอัญเชิญองค์เทพเจ้าพ่อกวนอู เจ้าพ่อ-เจ้าแม่ตั๊กม้อโจวซือ และเทพเจ้าองค์อื่น ๆ ขึ้นเกี้ยวแห่ไปรอบตลาดเมืองอุทัยธานี เพื่อให้ชาวบ้านและร้านค้าได้ตั้งโต๊ะเครื่องเซ่นไหว้รับบารมีเพื่อความเฮงและความเป็นสิริมงคล
• การแสดงวัฒนธรรมจีน: ตื่นตาตื่นใจไปกับขบวนแห่สิงโต ขบวนมังกรทอง ขบวนเอ็งกอ-พะบู๊ และขบวนสาวงามถือโคมไฟจีนที่เดินสร้างความครึกครื้นไปทั่วเมือง
• พิธีกรรมลุยไฟอันศักดิ์สิทธิ์: ถือเป็นไฮไลต์เด็ดที่หาชมได้ยาก โดยร่างทรงของเทพเจ้าจะเดินลุยไปบนกองถ่านที่ลุกโชนเพื่อแสดงอิทธิฤทธิ์ปาฏิหาริย์และเป็นการปัดเป่าสิ่งชั่วร้ายออกจากเมือง
• มหรสพและการแสดงงิ้ว: บริเวณศาลเจ้าจะมีการจัดแสดงงิ้ว (งิ้วเปลี่ยนหน้า หรือการแสดงงิ้วแบบโบราณ) ให้ชมฟรีตลอดการจัดงานหลายวันหลายคืน พร้อมตลาดนัดของกินของใช้ยามค่ำคืน

ความสำคัญในปัจจุบัน

งานนี้ไม่ใช่แค่เรื่องของศาสนา แต่กลายเป็นศูนย์รวมจิตใจของคนอุทัยธานี ที่ทำให้ลูกหลานชาวจีนที่ไปทำงานต่างถิ่นได้เดินทางกลับบ้านมารวมตัวกัน และยังเป็นงานท่องเที่ยวสำคัญที่ดึงดูดนักท่องเที่ยวให้มาสัมผัสเสน่ห์วิถีชีวิตชุมชนตึกเก่าริมน้ำสะแกกรังยามค่ำคืนที่ประดับประดาไปด้วยโคมไฟสีแดงสวยงามครับ

1. ความเป็นมาของประเพณีรับขวัญพระแม่โพสพ

ประเพณีรับขวัญพระแม่โพสพเป็นประเพณีที่มีรากฐานมาจากความเชื่อและวิถีชีวิตของคนไทยที่ผูกพันกับการทำนาและการปลูกข้าวมาอย่างยาวนาน เนื่องจากข้าวเป็นอาหารหลักของคนไทยและเป็นรากฐานสำคัญของสังคม เศรษฐกิจ และวัฒนธรรมไทย คนไทยในอดีตจึงให้ความสำคัญกับข้าวเป็นอย่างมาก และมีความเชื่อเกี่ยวกับพระแม่โพสพในฐานะเทพีแห่งข้าว ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของความอุดมสมบูรณ์และความเจริญงอกงามทางการเกษตร

2. ความเชื่อเกี่ยวกับพระแม่โพสพ

พระแม่โพสพเป็นสัญลักษณ์ที่สะท้อนถึงความเคารพและความกตัญญูต่อข้าว ซึ่งเป็นผลผลิตที่มีคุณค่าต่อการดำรงชีวิตของมนุษย์ ความเชื่อดังกล่าวแสดงให้เห็นถึงการตระหนักถึงคุณค่าของธรรมชาติและผลผลิตทางการเกษตร ตลอดจนความสำคัญของเกษตรกรที่ทุ่มเทแรงกายแรงใจในการเพาะปลูกข้าวเพื่อหล่อเลี้ยงผู้คนในสังคม

3. ความสำคัญของพิธีรับขวัญพระแม่โพสพ

พิธีรับขวัญพระแม่โพสพเป็นส่วนหนึ่งของการแสดงออกถึงความเคารพต่อข้าวและความเชื่อดั้งเดิมของชุมชน โดยมีความหมายเชื่อมโยงกับการสร้างขวัญและกำลังใจแก่ผู้ประกอบอาชีพเกษตรกรรม รวมถึงการแสดงความขอบคุณต่อผลผลิตที่ได้รับ ประเพณีนี้จึงไม่ได้มีคุณค่าเพียงในด้านความเชื่อเท่านั้น แต่ยังเป็นการสะท้อนวิถีชีวิต ความสัมพันธ์ระหว่างคนกับธรรมชาติ และภูมิปัญญาที่สืบทอดจากบรรพบุรุษ

4. การอนุรักษ์ประเพณีในจังหวัดอุทัยธานี

จังหวัดอุทัยธานีให้ความสำคัญกับการอนุรักษ์และเผยแพร่ขนบธรรมเนียมประเพณีอันดีงาม โดยองค์การบริหารส่วนจังหวัดอุทัยธานีร่วมกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในเขตอำเภอหนองขาหย่างและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง จัดงานประเพณีรับขวัญพระแม่โพสพ เพื่อสืบสานวิถีวัฒนธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่น ตลอดจนส่งเสริมให้ประชาชนเห็นคุณค่าของประเพณีที่สะท้อนถึงความผูกพันระหว่างชุมชนกับข้าว

5. วัตถุประสงค์ของการจัดงาน

การจัดงานมีวัตถุประสงค์สำคัญ ได้แก่

• สืบสาน อนุรักษ์ และเผยแพร่ขนบธรรมเนียมประเพณีรับขวัญพระแม่โพสพให้คงอยู่สืบไป

• ส่งเสริมการเรียนรู้ด้านศิลปวัฒนธรรม วิถีชีวิต และภูมิปัญญาท้องถิ่นที่เกี่ยวข้องกับข้าว

• สร้างความตระหนักถึงคุณค่าของข้าวและความสำคัญของอาชีพเกษตรกรรม

• เปิดโอกาสให้เด็ก เยาวชน และประชาชนมีส่วนร่วมในการเรียนรู้และถ่ายทอดประเพณี

• ส่งเสริมความสามัคคีและความร่วมมือระหว่างหน่วยงานภาครัฐ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และประชาชนในชุมชน

• สนับสนุนการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมและสร้างโอกาสในการพัฒนาเศรษฐกิจชุมชน

6. การถ่ายทอดภูมิปัญญาสู่คนรุ่นใหม่

การจัดงานประเพณีรับขวัญพระแม่โพสพเป็นโอกาสสำคัญในการถ่ายทอดองค์ความรู้เกี่ยวกับข้าวและวิถีชีวิตชาวนาให้แก่เด็กและเยาวชน ผ่านกิจกรรมทางวัฒนธรรมและการเรียนรู้ในชุมชน ช่วยให้คนรุ่นใหม่เข้าใจถึงความสำคัญของข้าว ภูมิปัญญาของบรรพบุรุษ และคุณค่าของประเพณีท้องถิ่น อีกทั้งยังส่งเสริมให้เกิดความภาคภูมิใจในรากเหง้าทางวัฒนธรรมของตนเอง

7. การส่งเสริมการท่องเที่ยวและเศรษฐกิจชุมชน

งานประเพณีรับขวัญพระแม่โพสพยังเป็นช่องทางในการประชาสัมพันธ์อัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมของอำเภอหนองขาหย่างและจังหวัดอุทัยธานีให้เป็นที่รู้จักมากยิ่งขึ้น ช่วยสร้างโอกาสในการดึงดูดนักท่องเที่ยวให้เข้ามาสัมผัสวิถีชีวิตและวัฒนธรรมท้องถิ่น ตลอดจนส่งเสริมการจับจ่ายใช้สอยและสนับสนุนผู้ประกอบการในชุมชน ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของการสร้างความเข้มแข็งให้แก่เศรษฐกิจฐานราก

8. คุณค่าและความสำคัญต่อการสืบสานวัฒนธรรมไทย

ประเพณีรับขวัญพระแม่โพสพเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่สะท้อนถึงความเชื่อ ความกตัญญู และความผูกพันของคนไทยกับข้าวและธรรมชาติ การอนุรักษ์ประเพณีนี้จึงเป็นการรักษาเอกลักษณ์ของชุมชน ส่งเสริมความสามัคคี และสร้างความตระหนักถึงคุณค่าของภูมิปัญญาท้องถิ่น เพื่อให้ประเพณีอันดีงามได้รับการสืบทอดและดำรงอยู่คู่สังคมไทยอย่างยั่งยืนต่อไป

1. ความเป็นมาและความสำคัญ

งานประเพณีสงกรานต์ จังหวัดอุทัยธานี จัดขึ้นในช่วงเดือนเมษายนของทุกปี เพื่อสืบสานวัฒนธรรมไทยและเฉลิมฉลองวันขึ้นปีใหม่ไทย เป็นช่วงเวลาแห่งความสุข ความอบอุ่น และการกลับมาพบปะกันของสมาชิกในครอบครัว โดยประชาชนและนักท่องเที่ยวสามารถร่วมกิจกรรมทางศาสนาและประเพณีท้องถิ่นได้อย่างคึกคัก

2. กิจกรรมสำคัญภายในงาน

• ทำบุญตักบาตร เพื่อความเป็นสิริมงคลแก่ตนเองและครอบครัวในวันขึ้นปีใหม่ไทย

• สรงน้ำพระพุทธรูป เพื่อแสดงความเคารพและความศรัทธาในพระพุทธศาสนา

• รดน้ำดำหัวผู้สูงอายุ เพื่อแสดงความกตัญญู ขอพร และสร้างความสัมพันธ์อันดีระหว่างคนในครอบครัว

• ร่วมกิจกรรมทางวัฒนธรรม เพื่ออนุรักษ์ประเพณีและส่งเสริมเอกลักษณ์ท้องถิ่น

• เล่นน้ำสงกรานต์อย่างเหมาะสม สร้างความสนุกสนานให้แก่ประชาชนและนักท่องเที่ยว ควบคู่กับการรักษาความปลอดภัยและเคารพผู้อื่น

3. การแต่งกายร่วมงาน

การแต่งกายควรเน้นความสุภาพ เรียบร้อย และสะท้อนเอกลักษณ์ความเป็นไทย โดยเลือกได้ตามลักษณะกิจกรรม ดังนี้

• ชุดไทยหรือชุดไทยประยุกต์ เหมาะสำหรับร่วมงานประเพณีและกิจกรรมทางวัฒนธรรม

• เสื้อผ้าไทยหรือผ้าพื้นเมือง เช่น เสื้อผ้าฝ้าย เสื้อผ้าทอพื้นเมือง จับคู่กับกางเกงหรือผ้าถุงสุภาพ

• เสื้อลายดอกสีสันสดใส เหมาะสำหรับบรรยากาศเทศกาลและกิจกรรมเล่นน้ำสงกรานต์

• ชุดสุภาพสำหรับเข้าวัด ควรสวมเสื้อมีแขนและกางเกงหรือกระโปรงที่เหมาะสม เมื่อทำบุญตักบาตรหรือสรงน้ำพระ

• ชุดสุภาพสำหรับรดน้ำดำหัวผู้ใหญ่ เพื่อแสดงความเคารพและความกตัญญูต่อผู้สูงอายุ

4. ความสำคัญต่อครอบครัวและชุมชน

เทศกาลสงกรานต์เป็นโอกาสให้ชาวอุทัยธานีที่เดินทางไปทำงานต่างถิ่นกลับมาพบปะครอบครัว ร่วมทำบุญ และสืบสานประเพณีท้องถิ่น อีกทั้งยังช่วยสร้างความสามัคคีและความสัมพันธ์อันดีระหว่างคนในชุมชน

5. การส่งเสริมการท่องเที่ยวและเศรษฐกิจ

การจัดงานสงกรานต์ช่วยดึงดูดนักท่องเที่ยวให้เดินทางมายังจังหวัดอุทัยธานี ส่งเสริมการจับจ่ายใช้สอย และสร้างรายได้ให้แก่ผู้ประกอบการ ร้านค้า ร้านอาหาร ที่พัก และชุมชนในพื้นที่ พร้อมเปิดโอกาสให้นักท่องเที่ยวได้สัมผัสวัฒนธรรมและวิถีชีวิตท้องถิ่น

6. คุณค่าของประเพณีสงกรานต์

งานบุญเทศกาลสงกรานต์ จังหวัดอุทัยธานี ไม่ได้เป็นเพียงเทศกาลแห่งความสนุกสนาน แต่ยังสะท้อนถึงความศรัทธาในพระพุทธศาสนา ความกตัญญูต่อผู้ใหญ่ ความอบอุ่นของครอบครัว และความสามัคคีของชุมชน การร่วมกิจกรรมและแต่งกายด้วยชุดไทยหรือผ้าไทยจึงเป็นส่วนหนึ่งของการอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรมและรักษาเอกลักษณ์ประเพณีไทยให้คงอยู่สืบไป

   ท่ามกลางทุ่งนาสีทองอร่ามที่รวงข้าวสุกงอมพร้อมเก็บเกี่ยว ในดินแดนอำเภอหนองฉาง จังหวัดอุทัยธานี มีประเพณีอันงดงามและเปี่ยมไปด้วยความหมายแฝงอยู่ นั่นคือ “ประเพณีตักบาตรปลายรวงข้าว” (หรือตักบาตรปลายรวงข้าว สานสายใยชาวไทยมอญ) ซึ่งเป็นเอกลักษณ์ทางวัฒนธรรมที่สะท้อนถึงความศรัทธาในพระพุทธศาสนา วิถีเกษตรกรรม และความกตัญญูต่อบรรพบุรุษ

ประวัติและความเป็นมา

ประเพณีตักบาตรปลายรวงข้าวมีจุดเริ่มต้นจากการรวมตัวของชาวไทยเชื้อสายมอญในเขต ตำบลหนองยาง อำเภอหนองฉาง จังหวัดอุทัยธานี ซึ่งเป็นชุมชนที่มีประวัติศาสตร์การตั้งถิ่นฐานมาอย่างยาวนาน โดยมีวัตถุประสงค์หลัก 3 ประการ คือ

1. การถวายเป็นพระราชกุศล: เพื่อน้อมรำลึกในพระมหากรุณาธิคุณและถวายเป็นพระราชกุศลแด่พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร (รัชกาลที่ 9) เนื่องในวันคล้ายวันพระบรมราชสมภพ วันที่ 5 ธันวาคม
2. การรื้อฟื้นอัตลักษณ์มอญ: เพื่อให้คนรุ่นหลังได้ตระหนักถึงรากเหง้าของตนเอง ผ่านการแต่งกาย ภาษา และจารีตประเพณีของชาวมอญที่สืบทอดกันมา
3. การสงเคราะห์ชุมชน: ข้าวสารอาหารแห้งที่รวบรวมได้จากการตักบาตร จะถูกส่งต่อในรูปแบบ "ถุงปันน้ำใจ" เพื่อช่วยเหลือผู้ยากไร้ ผู้ป่วยติดเตียง และผู้ด้อยโอกาสในจังหวัด

เอกลักษณ์และวิถีปฏิบัติในงาน

ความโดดเด่นที่ทำให้ประเพณีนี้เป็นที่รู้จักไปทั่วประเทศคือ สถานที่จัดงาน ซึ่งจัดขึ้น ณ “ทุ่งออกญานาอำแดง” โดยชาวบ้านจะร่วมกันสร้างสะพานไม้ไผ่ทอดยาวไปตามท้องนา เพื่อให้พระภิกษุสงฆ์เดินรับบิณฑบาตท่ามกลางต้นข้าวที่กำลังออกรวง

• การแต่งกาย: พุทธศาสนิกชนที่มาร่วมงานจะพร้อมใจกันแต่งกายด้วยชุดไทยมอญอย่างงดงาม ผู้ชายนุ่งโสร่งสวมเสื้อขาว ส่วนผู้หญิงห่มสไบเฉียงหลากสีสัน พาดบ่าด้วยผ้าสไบมอญอันเป็นสัญลักษณ์สำคัญ
• พิธีกรรม: นอกจากพิธีสงฆ์และการตักบาตรแล้ว ยังมีการอัญเชิญพระพุทธรูปศักดิ์สิทธิ์มาประดิษฐานเพื่อให้ประชาชนได้สักการะเพื่อความเป็นสิริมงคลก่อนเริ่มฤดูกาลเก็บเกี่ยว

ความสำคัญในปัจจุบัน

   ในปัจจุบัน ประเพณีตักบาตรปลายรวงข้าวได้กลายเป็นหมุดหมายสำคัญของการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมในจังหวัดอุทัยธานี ไม่เพียงแต่เป็นการทำบุญตามวิถีชาวพุทธ แต่ยังเป็นกุศโลบายในการสร้างความสามัคคีในชุมชน และเป็นพื้นที่จัดแสดงภูมิปัญญาท้องถิ่น เช่น การทำอาหารพื้นบ้านมอญ และการละเล่นต่างๆ

ที่มา : องค์การบริหารส่วนตำบลหนองฉาง

          ภายในงานจะมีขบวนแห่บั้งไฟสุดคึกคัก การฟ้อนรำพื้นบ้าน การละเล่นและการแสดงของชุมชน รวมถึงการแข่งขันจุดบั้งไฟเพื่อวัดความสูง ความงามของเปลวไฟ และความสร้างสรรค์ของทีมผู้ทำบั้งไฟ บรรยากาศเต็มไปด้วยความสนุกสนาน ได้เห็นความสามัคคีของชาวบ้าน และเป็นช่วงเวลาที่ผู้คนในท้องถิ่นและนักท่องเที่ยวจะได้สัมผัสวิถีวัฒนธรรมดั้งเดิมของอุทัยธานีอย่างใกล้ชิด

กิจกรรมภายในงาน

• ชมการประกวดขบวนแห่บั้งไฟสวยงาม
• ชมการแสดงศิลปะ วัฒนธรรมพื้นบ้านอีสาน
• ชมการแข่งขันจุดบั้งไฟจากฝีมือชาวจังหวัดอุทัยธานี และพื้นที่ใกล้เคียง
• ชมการแข่งขันโมโครอสต้านยาเสพติด ชิงเงินรางวัลพร้อมถ้วยรางวัล
• ชมการแข่งขันกีฬาพื้นบ้านเพื่ออนุรักษ์ ง่ามยางหนังสติ๊ก คันกระสุนโบราณ และการยิงปืนยาง
• สนุกสนาน กับการแสดงหมอลำซิ่ง

งานจัดขึ้น ณ เขื่อนทับเสลา (ระบำ) อ.ลานสัก

สำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดอุทัยธานี กรมประชาสัมพันธ์